Yabanaki
Η σκόνη φρένων δεν είναι σκόνη. Είναι καυτά σωματίδια σιδήρου που φεύγουν από τα τακάκια και καρφώνονται στην επιφάνεια της ζάντας. Γι’ αυτό δεν φεύγει με σαπούνι: το σαπούνι ξεπλένει ό,τι κάθεται από πάνω, δεν ξεκολλάει ό,τι έχει ενσωματωθεί. Χρειάζεται ειδικό καθαριστικό ζαντών, σε κρύα ζάντα, και να μην το αφήσεις να στεγνώσει.
Τι ακριβώς συμβαίνει στον τροχό
Κάθε φορά που φρενάρεις, το τακάκι τρίβεται πάνω στον δίσκο. Αυτή η τριβή παράγει θερμοκρασίες που ξεπερνούν εύκολα τους διακόσιους βαθμούς και εκτοξεύει μικροσκοπικά σωματίδια σιδήρου προς τα έξω. Επειδή είναι καυτά όταν φτάνουν στη ζάντα, δεν κάθονται απλώς πάνω της. Μπαίνουν λίγο μέσα στη βαφή ή στον λούστρο της.
Αυτό εξηγεί δύο πράγματα που όλοι έχουν παρατηρήσει. Πρώτον, γιατί οι μπροστινές ζάντες μαυρίζουν πολύ πιο γρήγορα από τις πίσω: τα εμπρός φρένα κάνουν το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς. Δεύτερον, γιατί μια ζάντα που έμεινε βρόμικη έναν χρόνο δεν επανέρχεται ποτέ εντελώς.
Πώς δουλεύουν τα ειδικά καθαριστικά
Χωρίζονται σε δύο οικογένειες, και η διαφορά τους έχει σημασία για το τι ζάντες έχεις.
- Καθαριστικά με δείκτη σιδήρου. Περιέχουν ένωση που αντιδρά χημικά με τον σίδηρο και τον διαλύει. Βάφονται μοβ ή κόκκινα καθώς δρουν, οπότε βλέπεις κυριολεκτικά πού υπάρχει σκόνη φρένων. Είναι συνήθως ουδέτερα στο pH και ασφαλή για τις περισσότερες ζάντες.
- Όξινα καθαριστικά. Δρουν πιο γρήγορα και σε πιο βαριά περίπτωση, αλλά είναι επιθετικά. Δεν πάνε σε γυαλισμένες, χρωμιωμένες ή άβαφες ζάντες αλουμινίου, και δεν αφήνονται ποτέ να στεγνώσουν πάνω.
Ο κανόνας που σώζει ζάντες
Ποτέ σε ζεστή ζάντα και ποτέ στον ήλιο. Αν η ζάντα καίει από την οδήγηση, το καθαριστικό εξατμίζεται πριν προλάβει να δράσει και αφήνει συμπυκνωμένο χημικό πάνω στην επιφάνεια. Εκεί γίνονται τα μόνιμα σημάδια. Άφησε το αμάξι να κρυώσει, δούλεψε σε σκιά, και ξέπλυνε με άφθονο νερό.
Η σωστή σειρά στον τροχό
- Πρώτα οι ζάντες, πριν από το αμάξωμα. Είναι το πιο βρόμικο σημείο και η σκόνη εκτοξεύεται. Αν τις αφήσεις για το τέλος, θα ξαναλερώσεις ό,τι καθάρισες.
- Ξέπλυμα με πίεση. Φεύγει η χαλαρή βρομιά και κρυώνει η επιφάνεια.
- Καθαριστικό ζαντών παντού. Και στο εσωτερικό χείλος, που είναι και το πιο βρόμικο σημείο όλου του αυτοκινήτου.
- Χρόνος δράσης. Όσο προχωράς στον αφρό του αμαξώματος, το καθαριστικό δουλεύει μόνο του.
- Ξέπλυμα σε βάθος. Πίσω από τις ακτίνες, όχι μόνο μπροστά.
- Γυαλιστικό στο πλάι του ελαστικού. Ποτέ στο πέλμα.
Το πρώτο από τα έξι προγράμματα είναι ακριβώς ο καθαρισμός ζαντών, και υπάρχει λόγος που είναι πρώτο: ψεκάζεις, προχωράς στον αφρό, και το καθαριστικό δουλεύει όσο εσύ κάνεις άλλη δουλειά. Στο κατάστημα στο Χαλάνδρι θα βρεις καθαριστικά ζαντών, γυαλιστικά ελαστικών και πανιά μικροϊνών αποκλειστικά για τροχούς.
Ξεχωριστά πανιά, πάντα
Αυτό δεν είναι υπερβολή, είναι το πιο σημαντικό σημείο του άρθρου. Το πανί που περνάει από ζάντα μαζεύει μεταλλικά σωματίδια. Αν το ίδιο πανί ακουμπήσει μετά το καπό, τα σέρνει πάνω στη βαφή και αφήνει ακριβώς τις χαρακιές που περιγράφονται στο άρθρο για το πλύσιμο χωρίς γρατζουνιές. Κράτα διαφορετικό χρώμα πανιού για τους τροχούς και μην το μπερδέψεις ποτέ.
Τα ελαστικά: τι μετράει πραγματικά
Το γυαλιστικό είναι το εύκολο κομμάτι. Τα δύο που έχουν σημασία για την ασφάλεια είναι άλλα.
Η πίεση. Ελέγχεται σε κρύο ελαστικό, δηλαδή πριν οδηγήσεις ή μετά από λίγα χιλιόμετρα. Χαμηλή πίεση σημαίνει περισσότερη κατανάλωση, χειρότερο φρενάρισμα και ανομοιόμορφη φθορά στα πλαϊνά του πέλματος.
Η ηλικία. Στο πλάι κάθε ελαστικού υπάρχει τετραψήφιος κωδικός: οι δύο πρώτοι αριθμοί είναι η εβδομάδα και οι δύο τελευταίοι το έτος παραγωγής. Ένα ελαστικό με βαθύ πέλμα αλλά οκτώ ετών έχει σκληρύνει και δεν κρατάει σε βρεγμένο δρόμο. Ο ήλιος της Αττικής επιταχύνει αυτή τη γήρανση.
Το γυαλιστικό, τέλος, δεν είναι μόνο αισθητικό. Τα προϊόντα με προστασία από υπεριώδη καθυστερούν το σκάσιμο στα πλαϊνά τοιχώματα. Απλώς κράτα το μακριά από το πέλμα, γιατί εκεί μειώνει την πρόσφυση.
Πόσο συχνά
Ιδανικά σε κάθε πλύσιμο. Δεν χρειάζεται βαρύ καθαριστικό κάθε φορά. Αν οι ζάντες καθαρίζονται τακτικά, ένα απλό ξέπλυμα με σαπούνι αρκεί τις περισσότερες φορές, και το ειδικό προϊόν μπαίνει κάθε λίγους μήνες. Το ακριβώς αντίθετο ισχύει αν τις παραμελήσεις: τότε κάθε καθαρισμός γίνεται όλο και πιο επιθετικός, και η ζάντα πληρώνει τη διαφορά.
Προστασία ζάντας: η κίνηση που γλιτώνει χρόνο
Ό,τι ισχύει για τη βαφή ισχύει και εδώ. Μια ζάντα με στρώμα προστασίας, είτε κερί είτε σφραγιστικό είτε κεραμικό ειδικά για τροχούς, δεν αφήνει τη σκόνη φρένων να καρφωθεί τόσο εύκολα. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο αισθητικό: μειώνεται δραστικά ο χρόνος και η ένταση του επόμενου καθαρισμού, άρα και η φθορά της επιφάνειας. Η σύγκριση των επιλογών είναι στο άρθρο για κερί, σφραγιστικό, κεραμικό και μεμβράνη.
Η εφαρμογή θέλει μία προϋπόθεση: η ζάντα πρέπει να είναι πραγματικά καθαρή από πριν, γιατί η προστασία σφραγίζει ό,τι βρει από κάτω. Άρα η σειρά είναι βαθύς καθαρισμός μία φορά, και μετά συντήρηση.
Πρακτικό σημείο για την Αττική: σε καθημερινή κίνηση με πολλά φανάρια, όπως στο Χαλάνδρι και στις γύρω λεωφόρους, τα φρένα δουλεύουν συνεχώς και οι μπροστινές ζάντες μαυρίζουν πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι σε οδήγηση εκτός πόλης. Αν το παρατηρείς, δεν φταίνε τα τακάκια σου. Είναι η χρήση.
Υπάρχει και ο παράγοντας του υλικού των τακακιών. Τα τακάκια χαμηλής σκόνης παράγουν αισθητά λιγότερα σωματίδια σιδήρου, αλλά συνήθως κοστίζουν περισσότερο και σε ορισμένα αυτοκίνητα αλλάζουν ελαφρώς την αίσθηση του πεντάλ. Αν οι ζάντες σου είναι ακριβές ή δύσκολες στον καθαρισμό, είναι μια επιλογή που αξίζει να συζητήσεις στο επόμενο σέρβις των φρένων. Σε κάθε άλλη περίπτωση, η τακτική συντήρηση κοστίζει λιγότερο και αποδίδει το ίδιο.
